TEAF - Trastorno
do Espectro Alcohólico Fetal
GUÍA PARA A ESCOLA
As consecuencias do consumo de alcol durante a
xestación coñécese como Sín- drome Alcohólica Fetal (SAF) e o TEAF - Trastorno
do Espectro Alcohólico Fetal e o trastorno que engloba todas as seas vaiables.
A inxestión de alcol durante o em- barazo afecta o feto producindo defectos
conxénitos irreversibles.
Son varias as áreas do cerebro que se poden ver
afectadas, tendo grandes repercusións en aspectos como: memoria, aprendizaxe,
emocións, condutas… sendo máis salientable o dano que sofre a área que controla
as Funcións Executi- vas, aquelas que nos permiten dirixir a nosa conduta cara
un fin e comprenden a planificación, secuenciación e reorientación sobre os
nosos actos.
As nenas e nenos con TEAF poden experimentar as
seguintes características, de leves a severas, dependendo do tempo de
exposición e da cantidade de alcol inx- erida pola nai xestante:
•
Retardo no crecemento intrauterino.
• Características
faciais peculiares como cabeza máis pequena do normal (mi- crocefalia), maxilar
superior pequeno, nariz pequeno e curvada cara arriba, suco labial (ranura no
beizo superior) liso, beizo superior liso e delgado e ollos pequenos, rasgados e de aspecto estraño con pliegues do
epicanto promi- nentes.
• Defectos
cardíacos como a comunicación interventricular ou a comunicación
interauricular.
• Anormalidades
nalgunhas partes das extremidades como nas articulacións, as mans, os pés, os
dedos das mans e os dedos dos pés. Son defectos menores, pero que poden
restrinxir os movementos e dar lugar a certa torpeza motriz.
•
Dentes proclives a ter caries.
•
Problemas de visión.
•
Infeccións frecuente de oído.
A medida que o neno
crece pode desenvolver síntomas tales como:
•
Dificultade para comer e durmir.
•
Atraso para aprender a falar.
•
Problemas de aprendizaxe.
•
Hiperactividade.
•
Baixo cociente intelectual.
•
Pouca coordinación.
•
Rango curto de atención.
•
Problemas de comportamento.
•
Pouca capacidade para controlar os impulsos.
•
Problemas para socializar con outros
nenos.
O neno/a con TEAF na escola
O TEAF afecta, por tanto, de maneira importante o rendemento escolar dos
menores, aínda que poida non ser tan evidente como outras síndromes.
• Debido á
súa falta de concentración aparecen como pouco motivados para a aprendizaxe.
• Algúns
síntomas neurolóxicos leves son interpretados como preguiza e falta de esforzo.
Teñen pouca autoestima.
•
Móstranse desafiantes ante as figuras de autoridade.
•
Fan comentarios que non se asocian coa situación.
•
Son facilmente manipulables e influenciables.
• Cánsanse
antes que os demais nenos polo que os períodos de traballo teñen que ser máis curtos.
•
Necesitan unha constante repetición do que se supón que xa aprenderon.
• Teñen problemas para o establecemento de metas, a formación de
plans, o ini- cio das actividades e operacións mentais, a autorregulación das
tarefas e a habilidade para levalas
a cabo eficientemente.
• Non
relacionan experiencias de causa-efecto. O obvio e evidente para os de- mais,
pode non selo para eles.
• Baixo
presión móstranse testudos, irritables, con linguaxe e condutas repetiti- vas.
• Nas probas
de intelixencia o factor verbal pode ser máis alto que o manipulati- vo de
maneira desproporcionada.
• Poden
parecer mentireiros patolóxicos, cando o que ocorre é que a parte máis lóxica
do cerebro (lóbulo frontal e hemisferio non dominante) falla en “control de
calidade” da produción verbal. En casos extremos pódese chegar á fabu- lación.
Pautas xerais para realizar as tarefas escolares
Á hora de facer as tarefas escolares, tanto a familia
como o profesorado deberían ter en conta unha serie de pautas, con obxecto de
optimizar os esforzos que uns e outros realizan.
•
Manter rutinas que lle axuden a diminuír a ansiedade e supervisión das tarefas
• Dar
instrucións concretas utilizando unha linguaxe sinxela, secuenciando as orde e repetindo en caso de ser preciso
•
Manter os espazos sen sobrestimulación
•
Fixar regras simples, cos seus límites e as súas consecuencias
• Cando se
lle de información importante, facer que a repita coas súas propias palabras.
• Adaptar as
tarefas en función das posibilidades, con períodos curtos de trabal- lo e
descansos frecuentes.
•
Encomiar as condutas desexables, xa que necesitan reforzar a súa autoestima.
• Non
ameazar. A violencia e o abuso incrementan o risco de que o neno/a aprenda a
reaccionar de maneira similar. Sería recomendable adestramento especial para
aprender a controlar a rabia.
Liñas de intervención
As persoas con TEAF, como calquera outra, mostran un
rango moi amplo de niveis intelectuais e discapacidades funcionais que
reflicten os diferentes graos de exposición prenatal ao alcol e, por tanto,
distintos graos de dano neurológico. Así pois, cada neno/a con TEAF ten as súas
propias necesidades especiais, problemas e capacidades.
Canto máis pronto se identifique o problema de cada menor, mellores serán os resultados a
longo prazo. O coñecemento de que un alumno ten unha discapaci- dade axuda aos
educadores a utilizar os recursos para axudar ao alumno/a, no can- to de andar
preguntándose por que non se comporta mellor. Entender que ese neno/ a ten necesidades especiais permite
que se poidan atopar aquelas que mellor atende
ditas necesidades.
Débese establecer un plan de acción individual con
metas a curto e longo prazo para cada estudante con TEAF, que inclúa:
• Plans para
traballar os aspectos cognitivos nos que destaca e aqueles en os que ten dificultades, con obxecto de
fomentar o éxito e mellorar a súa autoestima.
• Debido aos
problemas de aprendizaxe, emocionais ou de comportamento que pre- sentan
(impulsividad, distracción, poucas habilidades sociais, escasa memoria de traballo, desenvolvemento pobre do ego,
pouca tolerancia á frustración, altos niveis
de ansiedade, etc.) necesitan unha adaptación curricular, así como
servizos educa- tivos especiais: logopedia, pedagoxía terapéutica, etc.
• Monitorizar
de preto os problemas de conduta que presente co obxectivo de en- tender ben os antecedentes de cada
situación (son facilmente manipulables), re-
ducir as condutas desadaptativas e ensinarlle habilidades sociais.
• Unha persoa
(que pode ser unha profesora, titor, orientadora,
etc.) que coñeza ben as
características desta Síndrome, que teña unha relación empática co alumno e que
actúe de mediadora e de referente para o alumno/a con TEAF cando se pro- duzan
situacións conflitivas con outros profesores ou alumnos/as. Tamén será quen coordine á familia e a
escola en canto ás necesidades do alumno, conflitos que se xeren, etc., xa sexa
a través de contacto directo, chamadas telefónicas, notas, etc.
